Üç Büyükşehirde Eğitim Profilleri

Bağlam Yayınları'ndan 2013'te çıkan Kent Üzerine Özgür Yazılar adlı derlemeye Doç. Dr. Suvat Parin ile Ankara, İstanbul ve İzmir ilçelerindeki eğitim profillerinin oluşturduğu kümelenmeler ve sosyo-mekânsal dağılımları üzerine bir makaleyle katkı vermiştik.
Üç Büyükşehirde Eğitim Profilleri: Kent Mekanında Eğitimin Katmanlaşması başlıklı yazıyı ilgililerinin dikkatine sunuyorum.
PDF

Van ve İlçelerinde İstihdam Yapılarında Değişim

Van Kent Araştırmaları adıyla Bağlam Yayınları tarafından basılan derleme kitapta, aynı zamanda eserin derleyeni de olan Doç. Dr. Suvat Parin ile birlikte kaleme aldığımız Van ve İlçelerinde İstihdam Yapılarında Değişim adlı makaleyi ilgililerinin dikkatine sunuyorum.
PDF

Yüzyıl Sonra ‘Şehir’i Okuma Denemesi

Robert E. Park ve Ernest W. Burgess'in 1925 yılında yayınladıkları, "Şehir: Kent Ortamındaki İnsan Davranışlarının Araştırılması Üzerine Öneriler" kitabının Heretik Yayınları'ndan çıkan çevirisi için yazdığım takdim yazısının pdf'sini paylaşıyorum. PDF

Loic Wacquant: Kent Paryaları-İleri Marjinalliğin Karşılaştırmalı Sosyolojisi

Loic Wacquant'ın Kent Paryaları-İleri Marjinalliğin Karşılaştırmalı Sosyolojisi adlı kitabı geçtiğimiz günlerde Boğaziçi Üniversitesi Yayınları arasından Mehmet Doğan çevirisi ve Nazlı Ökten'in redaksiyonuyla yayınlandı. Kent ve devlet sosyolojisi alanında çalışanlar için lisansta da kısmen olmakla beraber daha çok lisans sonrasında okutulması kesinlikle gerekli kıymetli bir eser Wacquant'ın çalışması.
Kitap Wacquant'ın Şikago ve Paris'te yürüttüğü etnografik alan çalışmalarından da besleniyor. Ancak temelde gettonun, banliyönün dönüşümünü ve post-Keynesyen dönemde kent marjinalliği hallerini karşılaştırmalı biçimde aydınlatmayı hedefleyen siyaset, devlet ve kent sosyolojisinin ustaca harmanlanmasıyla oluşmuş bir çalışma. Avrupa ve ABD'deki kent marjinalliği deneyimlerinin benzerlik ve farklılıklarına vukufiyetle bakıyor. Literatürü dikkatli biçimde eleştiriyor ve elden geçiriyor. Konuyu açıklamak için folk kültürden ve sosyal bilimden gelen kavramların eleştirisini yapıyor. Getto, underclass gibi kavramların gelişigüzel ve bir tür sahte gerçekcilik içinde kullanılmasının sorunlarına değiniyor. Kent incelemelerinin sosyolojik bakışla çalışılmasının metodolojik arkaplanını kabaca kurmaya çalışıyor, ki bu tür bölümleri ustaca bir özetle kotarmış.
Geçen yıl Avusturyalı iki şehirleşme profesörünün (şimdi isimlerini hatırlayamadım, hatırlayınca yazacağım) bu kitap ve Wacquant'ın şehirleşme süreçlerine ve kentsel farklılaşmaya bakışı üzerine oldukça sert bir eleştirilerini okumuştum. Kabaca Wacquant'ın kente parçacı baktığını, marjinalite olgusunu kent gerçekliğinin asli boyutlarıyla orantısız biçimde fazlasıyla abarttığını, fazlasıyla ideolojik olduğunu iddia eden bazı eleştirilerini sıralamışlardı. Sonradan bu tür başka yorumlara da rastladım. Kent makinesinin kendi çalışma kurallarını görmek gerek diyorlar özetle. Eleştirilerinden Bourdieucü alan mefhumunu yeterince anlamadıklarını ve Wacquant'ın özellikle marjinallerin etiketlenmesi ve sembolik mahkumiyeti üzerine yaptığı tahlilleri es geçtiklerini söyleyebilirim. Ayrıca apriori her tür damgalayıcı kavramlaştırmayı kritik ederek işe başlayan bir sosyoloji yapma tarzının inceliklerinden habersizlikleri ise izahtan vareste.

Loic Wacquant

Wacquant'ın eseri (daha önceden Birikim ve Toplumbilim dergilerinde kitaptan belli bölümler yayınlanmıştı) kendi deyişiyle birinci dünyadaki marjinaller, banliyönün değişen anlamı, getto ve hipergetto üzerine yoğunlaşıyor. İkinci ve üçüncü dünyadaki (sınıfaltı-underclass kavramıyla ilgili yapısökümü ve kavramı eleştirmesi gayet haklı) marjinalleştirilmiş grupların örgütlülük kapasitelerinin, direniş motiflerinin, özneleşme süreçlerinin, sınıfsal deneyimlerinin farklı olduğunu karşılaştırmalı biçimde farklı eserlere yaptığı atıflarda özellikle vurguluyor.
Kitabın Karıştırmaktan Karşılaştırmaya adlı 5. bölümü bunun oldukça dakik ve eleştirel bir tartışmasını içeriyor (Yanlış hatırlamıyorsam Toplumbilim dergisindeki yazı bu bölümün çevirisiydi). Özellikle Keynesyen refah devleti uygulamalarının Reaganomics ile birlikte çöküşe geçmesiyle ortaya çıkan neo-liberal ceza devletinin kent marjinalliğinin artışı üzerindeki etkilerini vukufiyetle ortaya koyuyor (1993'de Bourdieu'nün Wacquant ve diğer meslektaşlarıyla birlikte yazdıkları Dünyanın Sefaleti'ndeki birçok tartışmayla akraba kentsel süreçler ve devlet etkisi konusundaki tartışma).
Avrupa ile ABD arasında bile bu konuda anlamlı farklılıklar olduğunu kitaptan görmek mümkün. Bourdieu'nün epistemolojik dikkat ve alan kavramlarını dikkate alarak baktığımızda kent marjinalliğinin Türkiye'de ve benzer ülkelerde kazandığı biçim üzerine daha çok sayıda sağlam etnografilere ihtiyaç olduğunu söylemek gerek. Mevcut yayın birikimini şahsen yeterli görmüyorum. Sema Erder'in çalışmalarını ve çalışkanlığını ise ayırmak gerekiyor. Bu anlamda kitap Türkçe'de Avrupa ve ABD deneyimleriyle karşılaştırma imkanı sağlaması bakımından çok kıymetli. Ancak sonuçların birebir bir teorik aktarımı Wacquant'ın da belirttiği gibi açıkça yanlış olacaktır. Bu anlamda eserin tartışılmasında farklı toplumsal uzaylarda kent marjinalliğinin kendini aynı şekilde tekrar etmek zorunda olmadığını akılda tutmak ve fakat eşbiçimli yapısal oluşumları keşfetmek açısından ise bu sağlam karşılaştırmalı çalışmanın ve devlet, kent, siyaset sosyolojisi alanındaki seçkin eserin değerini teslim etmek gerek. Wacquant'ın hiç de kolay olmayan dilini Türkçeye başarıyla aktaran çevirmen ve yayına hazırlayanları da tebrik ederim.
Loic Wacquant'la ilgili zengin Türkçe materyal ve dosyalar ŞURADA.

Şerif Mardin'in yeni derlemesi: Türkiye, İslam ve Sekülarizm

İletişim Yayınları'nca iki yıldan uzun süredir yayına hazırlanan yeni Şerif Mardin derlemesi çıkmış. Syracuse Üniversitesi Yayınlarınca 2006'da bizzat Şerif Mardin tarafından derlenen ve yaklaşık kırk yıla yayılan makalelerini içeren kitapları içinde en başarılı yayın olarak gördüğüm Türkiye'de Din, Toplum ve Modernite kitabı doğrudan çevrilse daha iyi olabilirdi. Böylece hem Mardin'in yeniden elden geçirdiği ve kısa önsözler yazdığı makaleler son haliyle okuyucuya ulaşırdı hem de İletişim editörlerinin doğrudan önceki çevirilerini alarak koydukları ve yeniden elden geçmesi gereken makaleler daha dikkatli bir edisyonla yayınlamış olurdu. Yayınevinin zorluğu o derlemede daha önceden Türkçe'de yayınlanan yazıların kitap olarak basılması ve İngilizcede yayınlandığı haliyle yayınlandığında kendi derleme mantıklarını bozacak olması gibi görünüyor. Yayınevi de haklı olarak son dönem makalelerini almayı uygun görmüş ve kendi derleme mantığını takip etmiş. Türkçe ve İngilizcedeki makale derlemeleri de farklı iki yapıda yayınlanmış oldu. Fakat İletişim o kitaptaki yeni makaleleri de yeni derlemeye almış. Son yapılan derlemenin üzerinden yirmi yıl geçtikten sonra yayınlanan bu eser din ve siyaset sosyolojisiyle ilgilenenler için Mardin'in son dönem ilgileri bağlamında eleştirel tartışmalar barındırıyor. Yazılar daha çok 1990 sonrası makalelerden oluşuyor. Ayrıca kitabın sonunda iki söyleşisi de yayınlamış. Ancak son yıllarda gazetelere verdiği ve kitabın temasıyla uyumlu başka söyleşileri alınmamış. Özellikle Mahalle Baskısı tartışmalarına yol açan söyleşisi. 1990'ların başında Nokta dergisine verdiği "Batı Düşüncesi Tekelci" başlıklı iki sayfalık mülakat da buna dahil. Kitaba alınmayan diğer makalelerini de dikkate alırsak yayınevi başka bir derleme kitap daha düşünüyor galiba. Kitabın başlığı: Türkiye, İslam ve Sekülarizm.

Resim yazısı ekle

Modern Mimarlık ve Şehircilik Tarihi

Kabalcı Yayınları arasından çıkan oldukça faydalı bir eser. Modern Mimarlık ve Şehircilik Tarihi 

On üç yıllık bir çalışmanın ürünü olan Modern Mimarlık ve Şehircilik Tarihi teknoloji, tarih, sosyoloji ve estetik gibi alanların iç içe girdiği çetrefil bir konuda, yaklaşık iki yüzyıllık bir zaman dilimini kuşatan başarılı bir sentez sunuyor. Yazar Michel Ragon sanayi devrimi öncesinde bir düzenleme sanatı olan şehirciliğin geçirdiği dönüşümleri, şehirli işçi sınıfının doğuşu ve konut sorunlarını ele alıyor; modern şehirciliğin, sanayi uygarlığıyla birlikte gelen büyüme krizine bir çözüm üğretme çabası içerisinde nasıl şekillendiğini anlatıyor. Mimarlık ile şehirciliğin birbirinden ayrılamayacağı inancıyla kaleme alınan kitapta metal, betonarme gibi yeni yapı malzemelerinin kullanımıyla ortaya çıkan yeni estetik ve mimari yöntemler; Walter Gropius, Mies van der Rohe, Le Corbusier gibi kuramcı mimarlar; Bauhaus, işlevselcilik ve uluslararası üslup gibi akımlar proje ve icraatlarıyla birlikte ele alınıyor. Kronolojik tablolarla, fotoğraflarla ve çizimlerle zenginleştirilmiş eserde Barcelona, Moskova, Viyana, Chicago, Paris ve Brasişlia gibi şehirlerdeki mimarlık ve şehircilik serüvenleri başarı ve başarısızlıklarıyla birlikte inceleniyor.

Turgut Cansever: Sonsuz Mekanın Peşinde ve Mimar Sinan

Rahmetli Turgut Cansever'in 1949 yılında yazdığı Selçuk ve Osmanlı Sanatı'nda Sütun Başlıkları adlı doktora tezi olağanüstü bir çalışma ve gayretle Faruk Deniz tarafından hazırlanarak Klasik Yayınları tarafından basıldı. Medya'da da geniş yankı bulan bu eser Cansever'in mimarlık anlayışının izini sürmek bakımından kritik bir yere sahip. Ayrıca eser Türkiye'de Sanat Tarihi alanında yapılmış ilk doktora tezi ünvanına da sahip.
Sonsuz Mekanın Peşinde adıyla okuyucuya sunulan kitabın hazırlanış sürecine yaklaşık üç yıl boyunca şahitlik ettiğim için söyleyebilirim ki harika bir iş çıkarıldı.
Klasik Yayınları ayrıca Turgut Cansever'in Mimar Sinan kitabını da yeniden basmış. Turgut Cansever'in Doçentlik çalışması da yine Faruk Deniz tarafından titizlikle yayına hazırlanıyor. 2011 bitmeden onu da raflarda görürüz inşallah.
Halil İbrahim Düzenli'nin Turgut Cansever'in mimarlığı üzerine yazdığı ödüllü tezi de yine Klasik Yayınları arasından İdrak ve İnşa: Turgut Cansever-Mimarlığın İki Düzlemi adıyla basılmıştı. Bu eser Cansever mimarlığının serencamını tarihi gelişimi içinde ve ayrıntılı biçimde anlatması bakımından çok kıymetli bir çalışma.
Meraklısı için belirtmek isterim ki, Cansever'in mimarlık serüvenini anlamak için bir diğer çalışma iki kıymetli mimar Uğur Tanyeli ve Attila Yücel tarafından hazırlanan ve Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi tarafından basılan Turgut Cansever: Düşünce Adamı ve Mimar adlı eser. Fakat bu eserin baskısı tükenmiş.

Türk Mimarlık Tarihi

Editörlüğünü Mardin Artuklu Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'nden Halil İbrahim Düzenli'nin yaptığı ve Türkiye'nin Mimarlık birikimi ve araştırmaları üzerine yüksek nitelikli makaleler barından bir sayı olmuş Türk Mimarlık Tarihi. İçerik şuradan takip edilebilir.

Mustafa Emirbayer-Irkçılığın Sosyolojisi

Mustafa Emirbayer ve Matthew Desmond yakın zamanda ırkçılık araştırmaları alanına önemli iki eserle katkıda bulundular. Racial Domination-Racial Progress başlıklı ilk eser daha çok lisans düzeyindeki öğrenciler için hazırlanmış. Racial Order isimli diğer eserin yakında yayınlanacağını duyurmuş Emirbayer. Racial Domination ilişkisel yaklaşımlardan Pierre Bourdieu'nün çalışmalarının yanı sıra Charles Tilly'nin tarihsel sosyolojik perspektifinden derin izler taşıyor. Kitabın teorik bir özeti müstakil bir makale olarak yayınlanmış.

Mustafa Emirbayer

Eser ABD'deki ırk çalışmaları literatürünü kavramsal bakımdan yeniden gözden geçirmenin yanı sıra İlişkisellik üst başlığı altında sekiz toplumsal alanda ırksal eşitsizlik ve baskının tarihini sosyolojik boyutlarıyla yeniden ele almayı deniyor. Son bölümde Irksal Adalet'e Doğru başlığında özet bir tartışma yapılmış.
Amerikan toplumunun ırksal ilişkiler ve eşitsizlikler temelinde kurulmuş olması, yarattığı toplumsal sorunlar kadar sosyal bilimlerin bu kavrama atıf yapmaksızın konuşmasını imkansızlaştırması da kitaba etkide bulunmuş.  Yazarlar bu ikilemin farkında tartışmayı yürütürken, Amerikan modernliğinin ırk temelinde kurulmuşluğunun yarattığı paradoksların zaman zaman demokratik çözüm arayışlarını nasıl tıkadığını ve marjinalleştirilmiş toplulukların karşı karşıya kaldıkları sorunların boyutlarını ve zorluklarını da göstermeye çalışmışlar. Bu ikilemi aşmak için özellikle ilişkisel perspektifle sorunların yeniden ele alınmasının ne denli yararlı olabileceğini de gösteriyorlar. Yasal haklar, affirmative action, kölelik mirası gibi sorunların tarihi oldukça mahir biçimde özetlenmiş. Siyahlar, kızılderililer, İspanik nüfus, Japonlar, Çinliler ve diğer etnik toplulukların yasal düzeyde ne tür bir süreçten geçerek "temel" haklarını kazanabildiklerini de sistemtik biçimde özetlemiş yazarlar. Ancak yeni kıtaya ırkçılığın nasıl taşındığına ilişkin tartışma İngiliz ve İspanyol politik mirasına referansla hızlı geçilmiş. Roma, Yunan mirası ve Katolisizmin etkilerine değinilmemiş. Fakat Manifest Destiny tartışması doğru bir bağlama yerleştirilerek anlatılmış. Kitap daha çok Afrikalı-Amerikalılar ve kızılderili ulusların maruz kaldıkları ayrımcılık, şiddet, terör, hukuk yoluyla derinleştirilmiş eşitizlik mirası, politik kopuş süreçleri üzerinden bir teorik omurga üzerinde kurulmuş. Eserin yeniliği belirttiğim gibi ilişkisel teorileri işe koşmasından geliyor.
Kitap W.E.B. Du Bois'nin öncü eserleri, Rogers Brubaker'ın Ethnicity Without Groups kitabı ile William J. Wilson'ın çalışmaları etkisi ışığında da ele alınıp değerlendirilebilir.Kitabın analitik açıklığı ustaca kotarılmış.
Racial Order'ın sosyolojik teori içinde daha kapsamlı tartışmalar içerdiğini başlıklardan tahmin etmek mümkün.

Türkiye Seçim Atlası (1950-2007)

Murat Güvenç ve Hasan Kirmanoglu tarafindan yayınlanan Türkiye Seçim Atlası adlı Türkiye'nin bütün genel seçimlerinin analiz edildiği temel kitapla ilgili iki kritik yazmıştım.
Biri Taraf Gazetesi'nde, diğeri ise Birgün Gazetesi'nin Kitap ekinde çıkmıştı.
Taraf:  Link
Birgün:  Link 2
Birgün Kitap PDF

Türkiye Bilimler Akademisi kitap çıkmadan önce çalışmayı duyurmuştu.

Kitapla ilgili Murat Güvenç ve Hasan Kirmanoğlu bir söyleşide Türkiye siyaset ve partiler sistemine ilişkin değerlendirmeler yapmışlardı. Anlayış Dergisi'ndeki bu söyleşi şuradan okunabilir.